Archief van de ‘Algemeen’ categorie

Help, het ambacht verdwijnt!

vrijdag 4 januari 2013


Eens in de zoveel tijd klinkt er in de media een
gealarmeerde roep om ‘de oude ambachten’ te beschermen. Klompenmakers en speculaasplanksnijders: ze horen bij het cultureel erfgoed van Nederland. Echter, leerlingen vinden die deze vakken voor de toekomst veilig willen stellen is geen gemakkelijke opgave. Webdesigner of communicatiewetenschapper klinkt voor veel studiekiezers toch interessanter. Maar is bezorgdheid wel op zijn plaats? Het ambacht is springlevend! En als de kennis om een Goudse kleipijp te maken dan toch verdwijnt, kan het museum dan op zijn minst de herinnering aan het roken ervan bewaren?

Arts & Crafts

In de 19de eeuw vond een opleving in de waardering van het ambacht plaats. William Morris (1834-1896), John Ruskin (1819-1900) en Frank Lloyd Wright (1867-1959) grepen de sociale misstanden in de fabrieken aan om machinaal vervaardigde producten te verketteren. Onder de naam Arts & Crafts Movement stonden zij een samenleving voor waarin de kunst en het ambacht gewaardeerd zouden worden om de inspanning die de maker levert ten behoeve van een mooi effect. De omgeving van de mens moest vooral niet gedomineerd worden door de machine, die er juist was gekomen om het werk van de mens te vergemakkelijken en daardoor de kunsten in gevaar bracht. Een wereld zonder zichtbare menselijke hand is een onleefbare wereld, zo vonden de aanhangers van de Arts & Crafts Movement.

Behang met artisjokplant.  Ontwerp: John Henry Dearle voor Morris & Co (ca. 1897). Collectie Victoria & Albert Museum, London.

Behang met artisjokplant. Ontwerp: John Henry Dearle voor Morris & Co (ca. 1897). Collectie Victoria & Albert Museum, London.

Paradox

Nostalgie naar een vervlogen wereld is ook de moderne mens niet vreemd. We vinden ons gevangen in een vreemde paradox: enerzijds gaan we met liefde op in het snelle leven van twitter, what’s app en interactieve schermen, maar anderzijds is ouderwetse ambachtelijkheid ongekend populair. Denk maar aan de (wild)brei-hausse die sinds een paar jaar aan de gang is, de populariteit van recepten uit grootmoederstijd of de explosieve groei van ambachtelijke (thuis)bakkers en balkonboeren. We willen weer voelen wat het is om het productieproces zelf in de hand te hebben, in plaats van identiteitsloze producten aan te schaffen in de supermarkt of het warenhuis.

knitting_04

Ambacht is in

Trendgoeroe Lidewij Edelkoort voorspelde het ons al: handmade is één van haar kernwoorden in het uiteenzetten van de trends die onze nabije toekomst gaan bepalen. De Vakschool in Schoonhoven speelt met hun wervingscampagne handig in op die profetie. Klokkenmaker of glazenier worden is hip. Maar waar leer je nog kleipijpen maken? Of klompen snijden?

Je wilt ambachtelijk bezig zijn?

Je wilt ambachtelijk bezig zijn?

Decoratie en hobbyhandwerk

Hoewel de populariteit van het ambacht onomstreden is, blijven de moderne pogingen veelal bij decoratie. Hobbyhandwerk om onszelf een goed gevoel te geven. We breien in bomen, pimpen onze fiets of schoenen en bakken soms een biologisch brood. Daar is niets mis mee, maar het is niet genoeg om de ondergang van kennis over zeer specialistische oude ambachten af te wenden. Zeker de ambachten waar geen opleidingsinstituut voor is en die van leermeester op leerling overgedragen moeten worden. De vrees van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed is dus enigszins terecht.

Is dit kunst of kan het weg?

Maar moet die wegvloeiende kennis via een kostbaar offensief beschermd worden? Moeten we niet gewoon accepteren dat in onbruik geraakte cultuur stilletjes van het toneel verdwijnt? Het Fonds voor Cultuurparticipatie vindt van niet en stelt voor komend jaar 800.000 euro beschikbaar om onder meer bedreigde ambachten in leven te houden. Zodra er een lange termijnplan ontwikkeld is, moeten zelfs honderden tradities, rituelen en ambachten op de erfgoedlijst terechtkomen. Welke rol spelen musea hierin? Zij zijn immers ervaringsdeskundige wanneer het aankomt op de selectie van erfgoed: is dit kunst, of kan het weg?

Houd de herinnering aan het ambacht levend

Misschien is het niet zozeer noodzakelijk om een oud ambacht zelf levend houden, als wel om de herinnering eraan in ere te houden. De lakennijverheid, waardoor Leiden in de Gouden Eeuw de tweede stad van Nederland werd en waaraan Museum De Lakenhal zijn gebouw te danken heeft, is mede sinds de sluiting van de laatste fabriek zo’n 35 jaar geleden ook een bedreigd ambacht geworden. Het museum vraagt vanaf 2013 aandacht voor de lakenindustrie via het project Hoe het laken uit Leiden verdween. Onder de deken van het moderne Leiden ligt namelijk nog altijd het verhaal van vier eeuwen textielindustrie. Stadsbewoners zitten vol verhalen en aan vele gebouwen valt de geschiedenis nog af te lezen. Met een subsidie van het SNS REAAL fonds zullen deze verhalen nu opgespoord en met een digitale applicatie gebundeld ontsloten worden. Stel je voor: je loopt door het historische hart van Leiden, voorbij de voormalige dekenfabriek Scheltema, en ineens verschijnt een melding op je telefoon. Als een leidraad slingert zich straks een bijna vergeten geschiedenis door de stad, in afwachting van een luisteraar. We houden je uiteraard op de hoogte van de ontwikkelingen.

SNS_logo_stapel_BL_WEB

Leiden en Museum De Lakenhal in ‘De Gouden Eeuw’

dinsdag 11 december 2012

Vanaf vandaag, 11 december, wordt door NTR/VPRO de dertiendelige tv-serie De Gouden Eeuw op Nederland 2 uitgezonden. Het verhaal van de Gouden Eeuw is al vaak verteld, op de meest uiteenlopende manieren en steeds met andere sleutelfiguren in de hoofdrol. Was het een periode van uitbuiting en onderdrukking? Van ongebreidelde vooruitgang? Presentator Hans Goedkoop legt nu op overzichtelijke wijze links tussen de Gouden Eeuw en ons heden. Aan de hand van thema’s als globalisering, verstedelijking, financiële crises en mediahypes wordt duidelijk dat niets menselijks de 17de-eeuwers vreemd was. De tweede aflevering op dinsdag 18 december is gewijd aan Leiden en stadssecretaris Jan van Hout. Ook Museum De Lakenhal komt dan voorbij.


Vreemdelingen welkom in Leiden
Leiden is in de gouden 17de eeuw het grootste centrum van textielnijverheid in Europa. Tienduizenden mannen, vrouwen en kinderen werken vanuit huis voor de rijke textielhandelaren. De wollen lakense stof wordt – na de keuring in de Leidse Laecken-Halle, nu het gebouw van Museum De Lakenhal – over de hele wereld verscheept. Maar waar komt die min of meer plotselinge welvaart in de Nederlanden vandaan? De val van Antwerpen in 1585 leidt tot een massale uittocht uit de zuidelijke Nederlanden. Protestantse families, arm en rijk, vluchten naar het noorden. De nieuwkomers geven de economie een enorme stimulans. Nieuwe inwoners worden met allerlei gunstige voorwaarden naar Leiden gelokt: ze krijgen gratis het poorterschap van een stad aangeboden en mogen kerkdiensten in eigen taal houden. De stad groeit als kool, de wetenschap bloeit en kunstnijverheid floreert. Daarvan is de collectie van Museum De Lakenhal het resultaat: schilders als Rembrandt en Jan Steen wonen en werken in de stad.

Het spinnen, het scheren van de ketting en het weven. Isaac Claesz. van Swanenburg, ca. 1595. Collectie Museum De Lakenhal.

Een historische comedy voor jong en oud
Maar het kan nog laagdrempeliger. Vanaf afgelopen zondag zendt Z@pp om 18:30 uur de achtdelige familieserie ‘Welkom in de Gouden Eeuw’ uit. Bekende cabaretiers vormen personages en gebeurtenissen uit de Gouden Eeuw om tot historische sketches. Bekijk ook zeker de bijbehorende website. De ‘volwassene-versie’ van de serie is online in de vorm van een krant gegoten, de ‘jeugdversie’ in die van een glossy. Maar vanavond dus de aftrap van de hoofdserie, met een aflevering over de geschiedenis van het Wilhelmus.

Leuk extraatje: word Facebookvrienden met jouw held uit de gouden eeuw! Met welke BN’er uit de Gouden Eeuw zou jij het meeste op hebben? Check het hier.

 

Nieuwe buren en een facelift voor Museum De Lakenhal

donderdag 29 november 2012

In de straat naast Museum De Lakenhal wordt al een tijdje grof geweld gebruikt. Enorme machines knabbelden hapjes af van een huizenblok in de Lange Scheistraat om ruimte te maken voor Muziekcentrum De Nobel. Het nieuwe poppodium dat in 2014 open gaat is een aanwinst voor de stad en onderdeel van een groter pakket hervormingen voor het hart van Leiden: het Cultuurkwartier. Ook de restauratie en uitbreiding van Museum De Lakenhal maakt onderdeel uit van dit grootscheepse project. 

Oud & nieuw
Het blok van17de-eeuwse woningen en 19de-eeuwse fabriekspanden tussen Scheltema en Museum De Lakenhal in vormt de basis voor De Nobel, dat een waar icoon voor Leiden moet worden. Het project wordt uitgevoerd door Ector Hoogstad Architecten. Het bureau zoekt daarbij naar een balans tussen oud en nieuw. Daarom worden de twee beoogde popzalen nieuw gebouwd binnenin de bestaande structuur van grote en kleine ruimtes, dakterrassen en tuinen.

Het onthullen van het bouwdoek op 27 november jl.

v.l.n.r. Ruud Visser (directeur van concertzaal LVC ), architect Joost Ector en Jan-Jaap de Haan (Wethouder Cultuur Leiden)

Cultuurkwartier
Muziekcentrum De Nobel wordt, samen met onder meer Museum De Lakenhal, Museum Boerhaave, de Marekerk en de Stadsschouwburg, onderdeel van het cultuurkwartier van Leiden: een cluster van culturele instellingen bij de Lammermarkt in het centrum van de stad. Het moet een wijk worden met een compleet eigen sfeer, waarin het niet alleen prettig cultuursnuiven is, maar ook prettig rondstruinen. Langs ateliers en winkels, of door het Singelpark bijvoorbeeld. Ook is het door elkaars nabijheid aantrekkelijk om inspirerende samenwerkingen aan te gaan. Muziek in het museum, kunst op straat: aan goede ideeën geen gebrek. Het gebied legt bovendien de rode loper uit naar de rest van Leiden, waar zich de kenmerkende hofjes, winkelstraten en nog meer musea bevinden.

Het Cultuurkwartier in vogelvlucht-perspectief

Een facelift voor Museum De Lakenhal
Zoals al eerder aangekondigd gaat in de loop van 2014 het meerjarige bouwtraject in dat Museum De Lakenhal transformeert in een volwaardig museum van de 21ste eeuw. Met de grote heropening in 2017 zal het museum een nieuw gezicht laten zien: niet alleen heeft de17de-eeuwse Laecken-Halle tegen die tijd een flinke facelift gehad, maar zal ook de oppervlakte zijn gegroeid. Achter de nieuwe gevel die zal komen te verrijzen aan de Lammermarkt-zijde gaan dan niet meer alleen het huidige gebouw schuil, maar onder meer ook een aparte tentoonstellingsruimte, een zaal voor publieksactiviteiten en een nieuw museumrestaurant en -winkel.

Impressie: Museum De Lakenhal na de verbouwing

Bekijk hier de video waarin cultuurwethouder Jan-Jaap de Haan, architect Joost Ector en stadshistoricus Cor Smit vertellen over de bouw van De Nobel.

Lees hier meer over de plannen voor het Leidse cultuurkwartier.

Museale biscuitjes?

dinsdag 6 november 2012

Nederland Museumland werkt hard aan het digitaal ontsluiten van archief- en museumcollecties. Zo lanceerde het Rijksmuseum vorige week een fonkelnieuwe collectiesite en sluit daarbij aan in een lange rij van goede voorbeelden, waarvan ook Museum De Lakenhal deel uitmaakt. Snuffelen door onze eigen collectiewebsite levert nog vaak verrassingen op. Want: koekjes in een museumcollectie? Gedocumenteerd en wel? De datering doet echter een belletje rinkelen. Mei 1945: het einde van de hongerwinter en de ophanden zijnde bevrijding van WO II.

Navraag bij de conservator geschiedenis van Museum De Lakenhal leverde het volgende op: de biscuits zijn waarschijnlijk afkomstig uit een voedseldropping. In mei 1945 vond in hongerlijdend westelijk Nederland namelijk een grootschalige operatie plaats, die bekend is geworden onder de naam Operatie Manna – een verwijzing naar het Hebreeuwse woord waarmee het wonderlijke voedsel uit het boek Exodus wordt beschreven. Maandenlange onderhandelingen tussen de geallieerden en de Duitse bezetters leverden een tijdelijke wapenstilstand op: het akkoord van Achterveld. Honderden vliegtuigen vlogen over het land om de pakketten te droppen.

Op de pakken stond in het Nederlands vermeld: “Levensmiddelen” Deze levensmiddelen zijn voor u. Zij worden u gebracht door de geallieerde vliegers en zijn uitsluitend bestemd voor Nederlandse burgers. Zoekt dit gebied af voor het geval er pakketten buiten het vastgestelde gebied zijn gevallen en voegt dit bij uw voorraad. Gebruik de levensmiddelen niet voordat uw verantwoordelijke leiders ze verdeeld hebben en u uw rechtmatige deel hebt ontvangen. Als de vijand probeert er zich meester van te maken, noteert dan alle bijzonderheden, meldt deze. “Blijft naar ons uitzien. Wij komen terug”

De vallende pakketten brachten naar verluid wel enige schade toe aan de op het land staande bloembollen en daken van huizen aan de Leidsevaart. Ze wogen dan ook gemiddeld 20 kg per stuk. De vulling bestond vooral uit chocolade, koffie, suiker, zout, thee, melk, blikken boter, kaas, vlees, sigaretten, kauwgom én biscuits.  Ook in een verslag van een Rotterdammer die de droppings meemaakte lezen we dat er biscuits in de zakken zaten: ‘De inhoud van de zakken bestond gedeeltelijk uit blikken meat and vegetables, welfare biscuits in grote blikken en eierpoeder.’


Hoe de koekjes – netjes bewaard in een plastic zakje – uiteindelijk de rantsoenering overleefd hebben is de vraag. Heeft iemand ze uit de mond gespaard? En waarom werd uiteindelijk in 2005 besloten ze aan het Regionaal Archief Leiden (RAL) te doneren? De koekjes zijn namelijk via een omweg in het museumcollectie terechtgekomen. Het RAL besloot de koekjes aan Museum De Lakenhal over te dragen en de bijbehorende documenten in het eigen archief te bewaren. Zo wordt in Leiden gewerkt aan het conserveren van ons gedeeld verleden.


Op de site van het RAL zijn ook foto’s te zien van een bevrijdingsoptocht in Noordwijk. De jongens, trommelend op de grote blikken waarin de gedropte biscuits hadden gezeten, zijn uitgedost al geallieerden. Er wordt een spandoek gedragen met de tekst: “De kaakjes waren heerlijk, maar wij bekennen hier, wij hebben van de trommels toch nog veel meer plezier.” Misschien is het dus helemaal niet zo gek dat Nederlanders biscuitjes bij de thee nog altijd een traktatie  vinden.

Bekijk hier een filmfragment van de voedseldropping in het Rotterdam van 1945.

Lees en bekijk hier meer over de voedseldropping in 1945.

Nieuw: PARELEN door de ogen van gastcurator Karin Post

vrijdag 26 oktober 2012

Vanaf deze week neemt gastcurator Karin Post bezoekers wekelijks mee op een meeslepende tour langs de hoogtepunten uit de tentoonstelling PARELEN. Iedere zondag om 14:00 uur start bij de kassa van  Museum De Lakenhal een gratis instaprondleiding onder leiding van deze ‘homo universalis van de kunsten’: een goed idee voor een vrije zondagmiddag.

Karin Post (1962) is van huis uit choreografe en danseres. Al jaren zet zij echter veel meer in beweging dan alleen haar eigen lichaam. Ze initieerde projecten waarbij beeldend kunstenaars gekoppeld werden aan danstheater, dansers aan kookkunsten, digitale technieken aan het menselijk lijf, en ga zo maar door.

Karin Post op de cover van haar literaire kookboek ‘Soupez, Soupez!

PARELEN is een bijzonder project. Voor deze tentoonstelling in Museum De Lakenhal heeft Karin Post uiteenlopende kunstdisciplines verenigd tot een hypnotiserend totaalverhaal rondom de parel en diens symboliek en geschiedenis. Een greep uit de indrukwekkende selectie: Het Nationale Ballet schreef een duister sprookjesballet dat als videowerk wordt gepresenteerd, Marijke van Warmerdam maakte een video die verwijst naar de legendarische parel in het oor van het Meisje van Vermeer, Rob Birza maakte niet alleen een fonteintje voor een kleine binnenplaats van het museum, maar ook een zaalvullende installatie op basis van werken van Joep van Lieshout en bijzondere bruiklenen van Naturalis en Museum Volkenkunde. Maar ook nog vele anderen, waaronder Leids kunstenaar Koen Hauser, VJ en beeldend kunstenaar Daniëlle Kwaaitaal en choreografen Michael Schumacher en LeineRoebana maakten speciaal voor PARELEN nieuw werk.

Het Nationale Ballet

Hoe is Karin Post bij Museum De Lakenhal terecht gekomen? Hoe zijn al deze mensen en ideeën samengebracht en waarom is de parel eigenlijk van begin af aan het uitgangspunt geweest? Waarom zijn er een aantal werken te zien die gemaakt zijn met de Motion Capture-techniek en wat is dat nou precies? Karin geeft antwoord op deze en vele andere vragen, maar bovendien vertelt ze terloops en op een meeslepende manier over wat er op PARELEN te zien, horen, voelen en beleven valt.

Rondleiding langs de hoogtepunten uit PARELEN met Karin Post
Vanaf nu iedere zondag om 14:00 uur.
Gratis op vertoon van een geldig entreebewijs tot het museum.
Voor alle leeftijden. 

Meer informatie op lakenhal.nl