Onderzoeksproject
Black Magic: de Leidse staalmeestersboeken onderzocht
Museum De Lakenhal bezit een unieke collectie van 33 staalmeestersboeken (1690-1791), gevuld met duizenden stalen zwart laken. Leiden had in de 17de en 18de eeuw een florerende textielindustrie en was een belangrijk productiecentrum van hoogwaardig zwart wollen laken, dat geëxporteerd werd naar Europa, Afrika, de Amerika’s en Azië.
De staalmeestersboeken herbergen de geheimen van het productieproces. Ze werden gebruikt tijdens het keuren van het zwarte laken. Er is veel wat we nog niet weten; over de ontwikkelingen van de kwaliteitscontrole gedurende de 18de eeuw, en de rol van de stad Leiden in de globalisering van de handel in textiel, wol en verfstoffen. Het meerjarige NWO-gesubsidieerde NICAS-onderzoek Black Magic richt zich de komende jaren op het beter in kaart brengen van die geheimen. Het onderzoek is een samenwerkingsverband van de Universiteit van Amsterdam, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Museum De Lakenhal.
Dankzij het programma Metamorfoze van de Koninklijke Bibliotheek wordt een selectie van de staalmeestersboeken gedigitaliseerd en openbaar gemaakt voor onderzoekers en liefhebbers. Zo behoeden we de unieke en kwetsbare staat van de originele boeken voor verder verval.
Houd deze pagina in de gaten voor mijlpalen en resultaten van het onderzoek.
2026 - start van het onderzoek
Jubileumbijeenkomst NICAS in Museum De Lakenhal
11 februari 2026
Het Netherlands Institute for Conservation+Art+Science+ (NICAS) doet onderzoek naar Black Magic en viert dit jaar haar 10-jarig bestaan. Op woensdag 11 februari 2026 vindt de jubileumbijeenkomst plaats in Museum De Lakenhal. Onder meer Black Magic komt aan bod, prof. dr. Robbert Dijkgraaf geeft een keynote en er is een feestelijke toast.
College op Zondag: Black Magic
1 Maart 2026
In de lezingenreeks College op Zondag staat de editie van zondag 1 maart 2026 helemaal in het teken van Black Magic. Conservator geschiedenis Jori Zijlmans geeft een introductie op het project, daarna nemen verschillende onderzoekers je mee in alle facetten van dit onderzoek. Tickets zijn te koop via lakenhal.nl/zondag.
Over het onderzoek
Het onderzoek “Black Magic – (Re)discovering the development and changes of black woollen quality standards in the 18th-century Leiden’s staalmeesters sample books” wordt uitgevoerd door een interdisciplinaire groep onderzoekers:
Prof. Dr. Ing. Maarten van Bommel, Universiteit van Amsterdam
Dr. Anna Serrano, Universiteit van Amsterdam
Rian Lenting, Universiteit van Amsterdam
Dr. Jenny Boulboullé, Universiteit van Amsterdam
Dr. Jori Zijlmans, Museum De Lakenhal
Birgit Reisland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Ineke Joosten, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Art Proano Gaibor, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
En ondersteund door een adviescommissie:
Prof.dr. Marieke de Winkel, Universiteit Nijmegen
Jantiene van Elk, Textielmuseum
Suzan Meijer, Rijksmuseum
Dr. Natalia Ortega Saez, Universiteit Antwerpen
Roos Kliphuis, Utrechts Archief
Edith Greuter, Erfgoed Leiden en Omstreken